کد :14531 09 مرداد 1394 16,855 دسته : روانشناسی همیار آسان طب

بطور کلی هدف از ابراز همدردی نشان دادن دلسوزی و نگرانی شما برای فرد داغدار است. میتوان بزبان آورد که شما چقدر دلتان برای فردی که از دنیا رفته تنگ میشود یا میتوانید برخی خاطرات خوب گذاشته با وی را در میان بگذارید.

فرد داغدار

فرد داغدار

رفتارهای فردی و اجتماعی ما، بخشی از آموخته هایمان از محیط و فرهنگ پیرامونمان است. در جوامع سازمان یافته بسیاری از این بدیهی ترین و ساده ترین مسایل و رفتارهای بین فردی، به روشهای گوناگون و از طرف نهادهای مختلف به شهروندان آموزش داده میشود. هرچند با رجوع به منطق، ادب و عقل خود میتوان بسیاری از این نکات ساده را تشخیص داد، با این حال در دست داشتن یک پروتکل و دستورالعمل ساده میتواند به بهبود رفتارهای بالغ و مثبت ما کمک کند.

The bereaved

چگونه با فرد داغدار همدردی کنیم: چه بگوییم و چه نگوییم!

فهرست زیر شامل نکاتی است که بهتر است هنگام تسلیت گفتن در نظر بگیریم.

– چه چیزهایی بگوییم :

بطور کلی هدف از ابراز همدردی نشان دادن دلسوزی و نگرانی شما برای فرد داغدار است. میتوان بزبان آورد که شما چقدر دلتان برای فردی که از دنیا رفته تنگ میشود یا میتوانید برخی خاطرات خوب گذاشته با وی را در میان بگذارید. مهمترین نکته برای مکالمه در این خصوص این است که دلواپسی و نگرانی خود را برای فرد داغدار نشان دهید. ابراز اینکه ناراحتید و به عنوان یک حامی قابل دسترسی و اتکا هستید بسیار موثر خواهد بود.

– « بابت از دست دادن … بسیار متاسفم »

اگرچه این اصطلاح تبدیل به یک کلیشه شده است، همچنان میتواند به عنوان یک راه مکالمه ی ساده و مختصر برای ابراز همدردی بکار رود. اگر جملات زیادی به ذهنتان نمیرسد، گفتن «بسیار متاسفم» میتواند نشانگر ناراحتی و همدردی شما برای آن فرد باشد.

– « تو در فکر من هستی / من به تو فکر میکنم. »

اینکه فرد داغدار بداند که به شرایط سخت روحی فرد آگاهید به او کمک میکند که کمتر احساس تنها بودن در آن شرایط سخت را تجربه کند و به او یادآوری میکند که شما به اندازه کافی برای او نگرانید که به او فکر میکنید.

– « او (فرد فوت کرده) یک انسان خارق العاده/بزرگ/شریف/… بود »

– « دلم برای او (فرد فوت کرده) تنگ خواهد شد »

– « میدانم که این شرایط برای شما بسیار سخت است »

اقرار به رنج و دردی که فرد داغدار احساس میکند میتواند تسلی بخش باشد. خیلی افراد که کسی را از دست میدهند خود را در تنهایی شدید و انزوا احساس میکنند و شما با اعلام آگاهی خود به سخت بودن شرایط موجود به فرد داغدار کمک میکنید که کمتر احساس تنهایی کند.

– « من عاشق تو هستم/ من دوستت دارم »

اگر به فرد سوگوار بسیار نزدیک هستند، یادآوری اینکه او را دوست دارید میتواند بسیار کمک کننده باشد. سوگواری میتواند منجر به حس تنها بودن شود، و با یادآور شدن اینکه شما آنها را دوست دارید و برای همدلی و یاری رساندن آماده اید میتواند به آنها حس آرامش دهد.

– « هر زمانی را که مناسب میدانی و آماده ای، دوست دارم با هم صحبت کنیم/خلوت کنیم و بیشتر راجع به فردی که از دنیا رفته صحبت کنیم تا بیشتر او را بشناسم »
اگر فرد متوفی را چندان نمیشناختید، پیشنهاد گوش کردن به صحبت های نزدیکان عزادار راجع به عزیز از دست رفته اشان، نه تنها به آنها حس مورد توجه قرارگرفتن میدهد بلکه حتی از میزان فشاری که فرد متحمل میشود نیز کم میکند. اطلاع دادن اینکه شما همیشه برای حمایت و کمک آماده اید میتواند یک دلداری موثر در شرایط پراسترس و ناراحت کننده موجود باشد.

– « یک خاطره مشترک خوب از فرد از دست رفته رو یادآور شوید »

tasliat

چه چیزهایی نگوییم:

بسیاری افراد نگران گفتن جملات نادرست به فرد داغدار هستند. به این دلیل که فرد سوگوار اصولاً دچار احساسات جریحه دار شده است و بشدت حساس و احساساتی است و یک صحبت نادرست میتواند واکنشی شدید بهمراه داشته باشد. شما باید از موضع عشق و محبت و همدردی صبحت کنید و با صداقت کامل به شرایط سخت موجود اعتراف کنید. سه قانون کلی مناسب برای فهمیدن اینکه چه چیزی نگوییم عبارتند از:

۱- مرگ فرد متوفی را انکار نکنید

۲- اینکه فرد سوگوار در شرایط روحی و احساسی سختی است را انکار نکنید.

۳- اینکه این مرگ میتواند زندگی تمام اطرافیان فرد را تغییر و تحت تاثیر قرار دهد را انکار نکنید.

– « من میدانم/میتوانم تصور کنم که شما چه احساسی دارید »

اگرچه این جمله یک ابراز همدردی به نظر میرسد، در خیلی موارد میتواند اثری برعکس بهمراه داشته باشد. هرکس سوگواری و از دست دادن عزیزش را به سبک متفاوت و مختص به خود تجربه میکند، و شما باید فرد سوگوار را تشویق کنید که به روش خاص خودش عزادار باشد. راه بهتر برای ابراز همدردی این است که بگویید » اگر مایلی راجع به اینکه چه حسی داری و چطور هستی صحبت کنیم، من همیشه آماده شنیدن هستم»

– « او الان در جای بهتری است »

بجز مواردی که شما مطمئنید که فرد متوفی و فرد داغدار هر دو به زندگی بعد از مرگ اعتقاد دارند، گفتن این جمله میتواند اهانت آمیز و ناراحت کننده باشد. بجای آن بهتر است که به رنج و ناراحتی که فرد سوگوار تحمل میکند اقرار کنید.

– « چطوری؟ خوبی؟ چه خبر؟ چی کار میکنی؟ »

برای اغلب افرادی که مرگ یک عزیز را تجربه کرده اند، پاسخ واقعی و درونی به این سوالات «خوب نیستم» است. هرچند قصد فرد سوال کننده جویا شدن از احوال فرد داغدار است، بدیهی بودن و خودمانی بودن بیش از حد این گونه سوالات باعث میشود که فرد داغدار مجبور به تعارف کردن یا احوال پرسی به سبکی که در عرف رایج است باشد و این خود میتواند حس سخت و دشواری برای فرد داغدار بهمراه داشته باشد.

– « دیگه میتونی به زندگی خودت برسی »

این جمله بخصوص در مواردی که فرد فوت شده دچار یک بیماری طولانی و دردناک بوده است میتواند بسیار ناراحت کننده باشد. هنوز فرد سوگوار نیاز به زمان و سپری کردن دوران عزاداری دارد. باید با دادن زمان و مکانی که وی برای عزاداری نیاز دارد از او حمایت کنید.

– « من نمیدونم چیکار میکردم اگر فلان عزیز من مرده بود »

در حالیکه این جمله میتواند کاملاً درست باشد، هیچ اثری در آرام کردن فرد سوگوار ندارد. درواقع میتواند منجر به این شود که فرد داغدار بیشتر احساس تنها ماندن و انزوا کند. بجای این جمله، عمق درد و رنجی که او متحمل شده است را بر زبان بیاورید و برای حمایت و همدلی اعلام آمادگی کنید.

– « حداقل مرگ سریع و بی درد بود / حداقل مرگ ناگهانی نبود و فرصت خداحافظی کردن داشتید / حداقل راحت شد (بخصوص وقتی فرد متوفی بصورت طولانی بیمار بوده است) »

مرگ یک عزیز فوق العاده سخت است، فرقی نمیکند چگونه اتفاق افتاده باشد. اگرچه شما سعی میکنید که به فرد داغدار نیمه پر لیوان یا نقطه مثبت قضیه را یادآور شوید، او همچنان نیاز به زمان برای عزاداری کردن دارد و در شرایط مناسبی برای نگاه کردن منطقی به این حادثه نیست.

– « نگران نباش، بزودی حالت بهتر میشه »

درحالیکه قصد کمک به فرد داغدار برای نگاه به آینده را دارید، توجه به این نکته بسیار مهم است که به او زمان لازم برای عبور از مرحله سوگواری داده شود. به هیچ عنوان وی را تحت فشار برای غلبه بر احساسات جریحه دار شده اش قرار ندهید.

Condolence

چه زمانی تسلیت بگوییم.

درک اینکه چه زمانی بهترین زمان برای تماس گرفتن و ابراز همدردی است مسلماً وابسته به نوع ارتباط و میزان نزدیکی شما با فرد داغدار یا متوفی است. به عنوان قانونی کلی: – اگر رابطه شما خیلی نزدیک است، هرچه زودتر باید تماس بگیرید. – اگر با فرد آشنایی دارید بهتر است تا زمان برگزاری مراسم خاکسپاری یا پس از آن صبر کنید. بخصوص در مورد همکاران و در روابط حرفه ای.

بايدها و نبايدهاي عرض تسليت از زبان دكتر محمدعلي الستي (جامعه‌شناس ارتباطات و استاد دانشگاه)

انسان، موجودي اجتماعي است. يعني بخش قابل?ملاحظه‌اي از مشخصات و مختصاتش وابستگي متقابل با زيست‌گروهي او دارد. يعني نمي‌توان گفت چون آن خواص يا خصلت‌ها موجود بوده، انسان زندگي جمعي را برگزيده يا چون آدمي در جمع مي‌زيسته، آن ويژگي‌ها در وي پديدار شده است…

مثلا زبان و توانايي‌هاي گسترده و عميق گفت‌وگو از قابليت‌هاي انحصاري نوع بشر است اما نمي‌توان تشخيص داد و تعيين كرد كه چون انسان موجودي جمع‌گرا بوده، قدرت تكلم يافته يا به دليل اينكه قادر به بيان بوده با همنوعان خود به زندگي گروهي روي آورده است. ويژگي‌هايي مانند ابراز شادماني يا بيان غم‌ها نيز از اين دسته‌اند كه معلوم نيست چون آدمي براي تكميل خوشي‌هاي خود نيازمند به اشتراك‌گذاشتن آنها با ديگران است (كه همين انگيزه مي‌تواند ريشه پيدايش بسياري از جشن‌ها و پايكوبي‌هاي دسته‌جمعي به شمار رود) زيست اجتماعي را سازمان داده يا آنكه شادي‌ها و سرور جمعي انسان‌ها خود معلول اجتماعي‌بودن آنهاست و نيز پوشيده است كه نياز آدمي به وجود و حضور همدرد و غمخوار براي تحمل دردها و رنج‌هاي خود (كه پايه و مايه ظهور سوگواري‌هاي گروهي محسوب مي‌شود)، است كه انگيزه حيات جمعي را فراهم آورده يا زيستار گروهي آدميان باعث شده تا به تشريك آلام و اندوه خود با ساير همنوعان بپردازد.

به هر روي، همان‌گونه كه همراهي و همگامي با شادماني‌هاي آدميان، از تبريك لفظي تا مشاركت در برگزاري جشن‌هايشان، اقدامي مبتني بر نزاكت، تعاون و در يك كلام امري انساني محسوب مي‌شود، همدردي و سهيم‌شدن در تحمل مصائب انسان‌ها نيز از تسليت شفاهي گرفته تا همكاري در برپايي مراسم سوگواري آنها، كردار و رفتاري نوع‌دوستانه و بغايت مطلوب به شمار مي‌رود.

بايد توجه داشت كه همين غمخواري‌، اظهار همدردي و تلاش براي تسلاي خاطر داغديدگان، خود آدابي دارد كه رعايت آنها مي‌تواند ما را در رسيدن به اهداف انساني و عاطفي‌مان ياري دهد و توجه‌نكردن به اصول اين فرآيند و فقدان مهارت‌هاي كافي در اين زمينه مي‌تواند خود مساله‌آفرين، مشكل‌زا و نقض غرض باشد. براي توجه بيشتر به موضوع، به صورتي خلاصه به ذكر چند قاعده كلي در اين حوزه بسنده مي‌كنيم.

1 نگوييد غم آخرتان باشد

اظهار همدردي و آرزوي خوب براي فرد داغدار نبايد در بطن خود خواسته بدي را براي وي به دنبال داشته باشد. مثلا معني ديگر عبارت‌هايي مانند «انشاا… غم آخرتان باشد» يا «انشاا… ديگر غم نبينيد» آن است كه انشاا… دفعه ديگه نوبت خودتان باشد يا هرچه سريع‌تر بميريد تا غم ديگري را به چشم نبينيد. به جاي چنين مضاميني، عبارت‌هايي مانند خداوند به شما صبر دهد، خداوند به خاطر صبرتان به شما اجر دهد، يا خداوند به شما سلامت دهد يا آرزومند سلامت شما هستيم، مي‌توانند مناسب‌تر باشند. به ياد داشته باشيم كه دعا و آرزو براي طول عمر داغديدگان، هرچند ممكن است تلويحا و غيرمستقيم به معناي ايجاد امكان تحمل مصيبت‌ها و تجربه داغ‌هاي ديگر باشد اما اثر مثبت آن بيشتر است.

2 فرد داغديده را منع نکنيد

در تلاش براي تسلاي خاطر داغديدگان نبايد آنها را از ابراز احساساتي مانند گريه منع كرد. واكنش‌هايي مانند گريه، در تلطيف احساسات و تخفيف فشارهاي رواني فرد داغديده و سوگوار بسيار موثرند و فردي كه براي تسلاي سوگواران تلاش مي‌كند نبايد مانع چنين واكنش‌هايي شود بلكه در صورت بروز عكس‌العمل‌هايي مانند دادوفرياد و احيانا واردكردن آسيب به خود است كه بايد براي بازداشتن فرد هيجان‌زده اقدام كرد. در بسياري از موارد حتي تشويق فرد مصيبت‌ديده و سوگوار، به ابراز احساسات و به‌خصوص گريه، مي‌تواند نقش موثر و مثبتي در آرامش و تسلاي خاطر وي ايفا كند.

3 ابراز رضايت نکنيد

به هيچ‌وجه نبايد به زعم ايجاد آرامش در افراد داغديده، به‌گونه‌اي از مرگ عزيزشان ابراز رضايت كرد. مثلا اين عبارت كه «راحت شد» يا «آنگونه زندگي به چه دردش مي‌خورد» يا «با توجه به اتفاق‌هايي كه قرار بود برايش بيفتد (مثلا مصيبت‌هاي زيادي ببيند)، همان بهتر كه رفت». براي افراد مذهبي، تذكر اين نكته‌ها كه به هر حال اتفاق رخ‌داده به‌گونه‌اي خواست و تقدير الهي بوده و كسي از حكمت آن مطلع نيست، آرامش‌بخش است زيرا ابراز رضايت مستقيم از مرگ بستگان يا دوستان نيست بلكه ابراز رضايت از اراده پروردگار است.

4 مجلس گرم کن نباشد

مطلقا نبايد با قصد گرم‌كردن مجلس عزاداري، بر زخم داغداران نمك پاشيد. عده‌اي مي‌پندارند كه بدين‌گونه اولا با به گريه‌انداختن عده زيادي بر همدردان صاحب عزا مي‌افزايند و از اين طريق به تسهيم تحمل غم و تسكين‌آلام وي كمك مي‌كنند و از سوي ديگر با تشديد و تحريك احساسات سوگواران اصطلاحا به آنها در «خالي شدن از غم» و رسيدن به آرامش ياري مي‌رسانند.

5 موضوع را عوض نکنيد

عوض كردن موضوع با قصد جلب توجه صاحبان عزا به موضوعات ديگر و ايجاد فراموشي، عملي نادرست كه در بسياري از موارد با ناكامي مواجه مي‌شود و در پاره‌اي از موارد به واسطه كودك‌صفت پنداشته و فرض‌شدن سوگواران، تاثير خوبي بر آنها ندارد و اگر در موارد كمي نيز با موفقيت انجام شود. در بازگشت خاطره سوگ، تاثيرات منفي شديدتري در پي خواهد داشت.

منطقي‌ترين روش هدايت فضاي ارتباطي به كارگيري عناصر سازگار با شرايط زماني و مكاني موجود و گرايش به ايجاد فضاي مطلوب‌تر است. اين به آن معناست كه در پي مواجهه و رويارويي با صاحب عزا، پس از سلام، مستقيما مصيبت را به وي تسليت ‌گوييم. براي سوگواران آرزوي صبر و سلامت و براي درگذشته طلب رحمت و مغفرت ‌كنيم و در صورت مناسب‌بودن شرايط براي ادامه گفت‌وگو، با ذكر خاطرات يا پرسش از خاطرات با فرد يا افراد از دست‌رفته، از تمركز بر عزاداري بكاهيم و بر تاكيد بر بزرگداشت فرد يا افراد فقيد و پاسداشت و حفظ آثار، خاطرات، بستگان و آنچه كه دوست مي‌داشته‌اند، بيفزاييم.

خلاصه اينکه …

بدين‌گونه ضمن برحذرماندن از 5 آسيب ذكرشده، يعني اهانت غيرمستقيم و بدخواهي تلويحي براي مخاطب، سركوب احساسات صاحب عزا، جريحه‌داركردن عواطف داغديدگان، بازي با احساسات عزاداران و توهين به شعور سوگواران، به شكلي منطقي و انساني به ابراز همدردي و تسلي خاطر داغداران بپردازيم و در خاطر و به ياد داشته باشيم كه هرگونه تصنع در چنين فرايندي مانند به كارگيري عبارت‌هايي نظير «در مصيبت بزرگتان سهيم هستيم» كه حكايت از آن دارد كه در ايجاد مصيبت سهمي داشته‌ايم و اساسا جنايتي صورت گرفته و ما از شركاي جرم محسوب مي‌شويم يا «ما را در غم خود شريك بدانيد» كه بيانگر آن است كه فرضا با كسي كه پدر يا مادر خود را از دست داده احساس مشترك داريم و مي‌توانيم در تحمل اين داغ عظيم با او شريك باشيم يا «درگذشت ناگهاني» كه متضمن آن است كه ديگران به‌تدريج مي‌ميرند يا «درگذشت نابهنگام» كه حاكي از وجود هنگام خاصي براي مرگ است يا «جوان ناكام» كه حاوي اين معناست كه در زندگي «كام» در پديده خاصي نهفته است، ممكن و محتمل است كه مضحك و تمسخرآميز جلوه‌گر شود كه در اين صورت مي‌تواند از وقار و معنويت آن بكاهد.

نظرات

شقایق ؛ (1395/04/06)

سلام اینهایی ک برای داغ عزیزان گفتید درست ولی من بازهم توجیه نشدم من5ماهه ک نامزدکردم ومتاسفانه خواهرنامزدم ک هم سن هم بودن 23سال وفوق العاده ب هم وابسته الان فوت کرده ونامزدم نسبت ب اینده وزندگیش کاملاامیدش راازدست داده و حرفهای من تاثیرآنچنانی روش نداره ومن دارم ناامیدمیشم ب مثل اول شدن این فرد اینم بگم ک نامزدم پدرش را4سال پیش ازدست داده واقعا دیگ نمدونم چیکارکنم ک خوب شه یاچقدرزمان میبره

*

code