کد :18823 06 آبان 1394 185 دسته : روانشناسی همیار آسان طب

سروتونین، نورادرنالین و دوپامین ،سه عنصری که در مقابله با استرس انجام فعالیت می کند و اگر نتواند کار خود را به خوبی انجام دهد شادی از انسان دور شده و استرس وجودش را فرا می گیرد .

شادی

شادی

ساعت بدن و سه پیام رسان شادی مغز

سه پیام رسان در مغز عبارتند از :

– سروتونین Serotonin

– نورادرنالین Noradrenalin

-دوپامین Dopamine

سه عنصری که در مقابله با استرس توان و تعادل خود را از دست می دهند و در اجرای وظایف خود دچار اختلال و بی نظمی می شوند .

سروتین دشمن استرس

ماده ای است که بایستی به خوبی در مغز کار کند تا شخص خوابی خوش و راحت داشته باشد . به عبارت بهتر این پیام رسان شادی وظیفه دارد تا اطمینان حاصل کند که دستگاه فیزیولوژی بدن برای خواب تنظیم شده است . اگر در کار این ماده اختلالی روی دهد تلاش شخص برای خوابیدن به هیچ جا نخواهد رسید . در واقع در مغز هر یک از ما دستگاهی تعبیه شده که بهتر است آن را “ساعت بدن” بنامیم .

ساعتی که همچون یک رهبر ارکستر وظیفه دارد سایر دستگاه های ارگانیسم را هماهنگ کند تا از نت خارج نشوند و سر خودسازی ننوازند و تک نوازی نکنند . این ساعت حساس در مرکز مغز و در میان گروه کوچکی از سلول ها قرار گرفته که اصطلاحا آن را غده صنوبری یا هیپوفیز می نامند و در درون آن انبار و مخزنی از پیام رسانان سروتین قرار دارد که “شاه فنر” اصلی و ماده شیمیایی ساعت بدن را تشکیل میدهد. جالب اینجاست که هر روز سروتین با فعل و انفعالات شیمیایی با ماده دیگری به نام “ملاتونین” ترکیب می گردد و متعاقبا ملاتونین هم در برگشت خود با سروتین ترکیب می شود و این روند و سیکل – از سروتین به ملاتونین و بالعکس دقیقا 25 ساعت طول می کشد و همین فرایند “ساعت بدن” را شکل می دهد . 25 ساعت ؟ بلی ، درست فهمیدید : یعنی در موقعیت ها و شرایطی که شخص در محیطی خاص – مثلا درون غاری به سر می برد که هفته ها از نور و روشنایی کافی محروم باشد – گردش ساعت ارگانیسم به 25 ساعت می رسد . اما ، در صورتی که شخص در وضعیت طبیعی و مناسبی قرار بگیرد که از نور و تاریکی به موقع بهره مند شود ، غذه صنوبری آنگاه خود را با موقعیت جدید تطبیق می دهد و ساعت بدن را در 24 ساعت کوک و تنظیم می کند . یعنی ساعت بدن با گردش روزانه زمین هماهنگ می شود، به عنوان مثال ظهر غده صنوبری ظهر همان روز در روی زمین خواهد بود و اگر این غده در نور و روشنایی روز قرار گیرد هر ساعت بدن ، نه جلو خواهد رفت و نه عقب ، بلکه با گردش سیاره ای که در روی آن زیست می کند خود را تطبیق می دهد و هماهنگ می سازد .

به هر حال ، این نکته را همیشه به خاطر داشته باشیم که ساعت بدن در تمام مدت 24 ساعت بایستی کوک و میزان ودقیق باشد و مواد شیمیایی بدن را برای خوابیدن و همچنین بیدار شدن حاضر وآماده کند. ساعت بدن فیزیولوژی ارگانیسم ما را به گونه ای تنظیم می کند که تا وقت خوابمان می رسد به چرت و خمیازه می افتیم و همین فرایند را برای بیدار شدن انجام میدهد تا شخص چشم باز کند و سبکبار و با شادی از بستر بیرون بیاید .

گفتیم که ساعت بدن هماهنگ کننده و رهبر ارکستر فیزیولوژی جسم است . سه نوازنده اصلی و مهم این ارکستر عبارتند از : دمای بدن ، هورمون های مربوط به جنگ و پیکار و سیکل ها و دوره های خواب . هر یک از این سه عنصر می بایستی با ساعت بدن هماهنگی کامل داشته باشند تا شخص خوب و خوش بخوابد و شاداب و سر حال از خواب بیدار شود و به خوبی استراحت کرده و خستگی را از تن زدوده باشد .

دما وساعت بدن

در 24 ساعت شبانه روی دمای بدن تا یک درجه متغیر می شود و بالا و پایین می رود . هنگام برخاستن از خواب و بیرون آمدن از بستر و دنبال کار و فعالیت های روزانه رفتن ، موجب آن می شود تا دمای بدن مختصری بالا رود . به عکس هنگام خوابیدن دما اندکی پایین میاید .

همه ی ما خواب رفتن در شبهای گرم را تجربه کرده ایم که چگونه به خود می پیچیم و غلت و وا غلت می زنیم و از بیخوابی کلافه می شویم و آرزوی خنکی هوا را می کنیم تا شاید چشمانمان گرم شود و خوابمان بگیرد . به گزارش اسان طب طبیعی است که این امر در بستری نرم با هوایی ملایم فورا میسر می شود . به هر حال ، برای برخوردار شدن از خواب خوش شبانه بایستی ترموستات ارگانیسم را با ساعت بدن کوک و تنظیم کرد و آن را تا حدودی در درجه پایین قرار داد .

ساعت بدن و هورمون های استرس جنگی

بدن مجهز به هورمون هایی است که اصطلاحا آن را ” کورتیزول” می نامند . هورمون هایی که برای جنگ و ستیز آماده اند و در عین حال بسیار حیاتی هستند . وقتی که میزان کورتیزول بالا می رود ، شخص آمادگی جنگ و دعوا پیدا می کند و یا اگر در موقعیت ها و شرایطی چون گرسنگی ، زخم و جرح ، خونریزی ، دعوا و یا فرار قرار بگیرد مقدار کورتیزول او دچار نوسان می شود . ولی در حالت معمولی از شدت کورتیزول کاسته می شود و این میزان در خواب و استراحت به حداقل می رسد تا شخص آمادگی خفتن را پیدا کند .

طبیعی است که برای برخوردار شدن از یک خواب خوش و راحت و خوب و سرحال بیدار شدن، تغییر دمای بدن با افزایش و کاهش کورتیزول از اهمیت خاص برخوردار می شود . با کمترین کاهشی که در این هورمون ها به وجود می آید، بلافاصله در کیفیت خواب شخص تاثیر می گذارد ، امری که بارها این تجربه را هر یک از ما آزموده ایم .

پیام رسان شادی

نورادرنالین : پیام رسان انرژی بخش

مطمئنا بسیاری با هورمون “ادرنالین” آشنا هستند . وقتی که به وحشت می افتیم و دچار ترس می شویم ، آدرنالین از غدد آدرنال شروع به ترشح در سیستم گردش خون می کند . تپش قلب شدید می شود و خون از پوست و روده ها و دستگاه گوارش منحرف شده و به طرف عضلات روان می شود . دانه های عرق روی پیشانی و کف دست ها ظاهر می شوند . در این حال شخص آماده برای جنگ یا گریز است . به گزارش آسان طب یکی از نزدیکان و به اصطلاح پسر عموهای آدرنالین ، همان نورادرنالین است که آن هم از پیام رسانان شادی است و در دستگاه اعصاب نقش مهمی ایفا می کند که یکی از مهمترین نقش های آن تنظیم سطح نیرو و انرژی بدن است تا شخص احساس کند از انرژی کافی برخوردار است. حال اگر این هورمون در مغز کاهش پیدا کند فرد احساس خستگی شدید و بی حالی و بی رمقی می کند و میل به انجام هیچ کاری را در خود نمی یابد و فقط دلش میخواهد در جایی بنشیند و تکان نخورد .

افراد محروم از نورادرنالین روز به روز احساس بی حالی و بی حسی بیشتری می کنند . گویی جان در تن ندارند و به اتومبیلی می مانند که باطری ضعیفی دارد و به سختی استارت میخورد و سرانجام روزی از روشن شدن و حرکت باز می ماند .

دوپامین : کانون درد و لذت

مرفین و هروئین را در دو ماده ای دانسته اند که التیام بخش دردهای جسمانی هستند و ضمنا کیف آور بوده اند . ولی با پیشرفت دانش ،اکنون این موضوع به اثبات رسیده که مغز انسان قادر است تا حدودی از این گونه مواد مثل مرفین طبیعی ، مولکول هایی که در مغز به قدر کافی وجود دارند و آندورفین می نامند و مسئولیت لحظه به لحظه تنظیم اطلاع رسانی دردهای ما را به عهده دارند ، تولید کند . فرایند کار به این ترتیب است : با ترشح اندورفین از شدت درد کاسته می شود و پس از آنکه درد از بین رفت ، میزان ترشح این هورمون کم می شود تا به موقع شخص را از دردی که به وجود آمده آگاه سازد .

بررسی هایی که بر روی مکانیسم اندورفین صورت گرفته ، نشان می دهد که میزان مقاومت انسان ها – در مقابل دردهای یکسان – با هم تفاوت پیدا میکند . در قدیم این امر را به فکر و مغز و آنچه در سر انسان می گذشت ربط می دادند . ولی امروزه این امر ثابت گشته که میزان ترشح این پیام رسانان اساسا نقش عمده ای در تنظیم و کنترل شدن و ضعف درد ایفا می کند . به عنوان مثال ، شخصی که از یک زخم کوچک فریادش به اسمان بلند می شود، طبعا مقدار ترشح اندورفین در او یا اندک است و یا برای مقابله با درد به قدر کافی نیست .

جالب اینجاست که دوپامین یکی از سه پیام رسانان شادی ، به محض اینکه آندورفین به سوی کانون درد سرریز می شود، این هورمون فورا جای خالی آن را پر می کند و شگفت تر آنکه با کم شدن میزان ترشح دوپامین ، از شدت فعالیت آندورفین نیز کاسته می شود و این امر موقعی روی می دهد که استرس شدید حمله ها و ضربه های کوبنده خود را شروع کرده و طبعا مانع فعالیت های هورمونهای شیمیایی مغز شده باشد . در واقع ، به هنگام ایجاد درد در انسان بر میزان ترشح اندورفین افزوده می شود تا از حساسیت شخص نسبت به درد کاسته شود .

منبع :

asanteb.com

نظرات

*

code